4857 sayılı İş Kanunu, çalışma sürelerini ve fazla mesai kurallarını belirler. PDKS ve puantaj sistemlerinin asıl değeri, bu kuralları elle değil doğru kayıtlarla uygulayabilmektir. Aşağıda işverenin en sık ihtiyaç duyduğu başlıklar özetlenmiştir.
Haftalık ve günlük çalışma süresi
- Haftalık normal çalışma süresi en çok 45 saattir (madde 63).
- Aksi kararlaştırılmamışsa bu süre, çalışılan günlere eşit bölünür.
- Günlük çalışma süresi 11 saati aşamaz.
- Gece dönemine denk gelen çalışma 7,5 saati geçemez (madde 69).
Fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma farkı
- Fazla çalışma: Haftalık 45 saati aşan çalışmadır. Her saat için ücretin %50 zamlı ödenir (madde 41).
- Fazla sürelerle çalışma: Haftalık süre sözleşmeyle 45 saatin altında belirlenmişse, bu süreyi aşıp 45 saate kadar olan çalışmadır. Her saat için %25 zamlı ödenir.
- Yıllık toplam fazla çalışma süresi 270 saati geçemez.
Serbest zaman seçeneği
Çalışan, zamlı ücret yerine serbest zaman talep edebilir. Her fazla çalışma saati için 1,5 saat, her fazla sürelerle çalışma saati için 1,25 saat serbest zaman kullanılır. Bu seçenek, doğru biçimde ancak eksiksiz bir süre kaydıyla uygulanabilir.
Ara dinlenmeleri
- 4 saat ve altı çalışmada en az 15 dakika
- 4–7,5 saat arası çalışmada en az 30 dakika
- 7,5 saatten fazla çalışmada en az 1 saat ara dinlenmesi (madde 68)
Denkleştirme
Yoğunlaştırılmış iş haftası uygulanıyorsa, denkleştirme süresi içinde haftalık ortalama çalışma 45 saati aşmadığı sürece, bazı haftalarda 45 saatin üzerinde çalışma fazla mesai sayılmayabilir. Denkleştirme hesabı, günü gününe tutulan kayıt olmadan doğru yapılamaz.
İşverenin kayıt yükümlülüğü ve PDKS
Ücret ve fazla mesai uyuşmazlıklarında çalışma sürelerinin ispatı önemlidir. Düzenli, değiştirilemez ve zaman damgalı PDKS kayıtları; hem bordronun doğru hesaplanmasını sağlar hem de olası bir uyuşmazlıkta işverenin elindeki en güçlü belgedir. Elle tutulan çizelgeler hem hataya hem itiraza açıktır.